السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

182

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

از وجود رابط ، ماهيت انتزاع نمىشود متن الخامس : أنّ الوجودات الرابطة لا ماهيّة لها . . . لامفهوم لها مستقلًاّ بالمفهوميّة . ترجمه براى وجودات رابط ، ماهيتى نيست ؛ چون ماهيات آنهايى هستند كه در جواب ما هو گفته مىشوند . پس ماهيات ، مفاهيمى مستقلند ، در حالى كه براى وجودات رابط ، مفهوم مستقلى نيست . شرح ماهيات ، مفاهيم مستقلى هستند كه آنها را از موجودات انتزاع مىكنيم . مثلًا از يك موجود به نام انسان ، حيوان ناطق را و از يك موجود ديگر به نام فرس ، حيوان صاهل را و از موجودى ديگر مفهوم مستقل ديگرى انتزاع مىكنيم . ماهيات ، مرزهاى وجودى موجوداتند ، ولى از وجودهايى انتزاع مىشوند كه استقلالى در موجوديت داشته باشند . حال اگر وجودى ، استقلال در وجود نداشت ، به عبارت ديگر وجود رابط بود ، نمىتوان از آن ، مفهوم مستقلى به نام ماهيت انتزاع كرد ؛ زيرا ماهيت ، خود يك مفهوم كامل و مستقل است و منتزع از يك منتزعٌ منه مستقل مىباشد . از عبارت مؤلف رحمه الله كه مىگويد : ماهيت از وجودات رابط انتزاع نمىشود ، چنين توهّم نشود كه ماهيت از « وجود بما انّه وجود » انتزاع مىشود ، پس چه طور ايشان ماهيت را منتزع از وجودات مستقل دانسته‌اند ؟ جواب آن است كه ماهيت از وجود انتزاع مىشود اما نه از « وجود بما انّه وجود » ، بلكه به عنوان اين كه ماهيت مرزهاى وجودى يك موجودند و وجود ، مُظهِر ماهيت است . پس انتزاع ماهيت از وجود « بما أنّه وجودٌ مُظهِرٌ و مقوِّمٌ للماهيّة » مىباشد ؛ نه « بما أنّ الوجودَ وجودٌ » تا اشكال شود چه طور ماهيت از وجود انتزاع مىشود .